Mimo rosnącej popularności płatności bezgotówkowych gotówka w obiegu ma coraz większą wartość. Ostatnio przybyło jej w tempie niewidzianym od pandemii. Aczkolwiek zmiany zachodzą również w tym obszarze rozliczeń, bo niektóre nominały tracą na znaczeniu, a inne je zyskują.
Z biegiem lat pod wpływem różnych zmieniają się zwyczaje płatnicze polskiego społeczeństwa. Coraz więcej kupujemy przez internet, a coraz rzadziej wypłacamy pieniądze z bankomatów. Za to coraz częściej za zakupy stacjonarne rozliczamy się bezgotówkowo, czyli: kartami, telefonami, zegarkami, Blikiem.
Mimo to gotówki w obiegu nie ubywa. Jest wręcz odwrotnie. Przybywa banknotów i monet. Rośnie też ich wartość. Jednak zmienia się struktura znaków pieniężnych, których używamy w punktach handlowo-usługowych.
Coraz więcej gotówki w obiegu
Wg danych NBP na koniec 2025 w portfelach, skarbonkach, materacach i sejfach uczestników obrotu gospodarczego pozostawało 3,509 mld banknotów oraz 24,513 mld monet. W sumie gotówka w obiegu (część agregatu M1) miała wartość 470,2 mld zł. To o prawie 14 proc. (57,1 mld zł) więcej niż rok wcześniej i najwięcej w historii.
Ubiegłoroczne tempo przyrostu złotówek okazało się najszybsze od pandemii. Przekroczyło też przewidywania banku centralnego, wg których pieniądza w obiegu miało przybyć o 10 proc.
W dużej mierze przyczyniły się do tego kwietniowe i wrześniowe anomalie. Wówczas dynamika, z jaką przybywało gotówki w obiegu, przewyższyła zwyczajowe 1-2 proc. miesięcznie (4-8 mld zł) i niemal sięgnęła 3 proc. (ok. 12 mld zł w stosunku do poprzedniego miesiąca).
W przeszłości tylko trzykrotnie zdarzały się większe wystrzały podaży gotówki (8-13 proc. miesięcznie). Tak było na początku pandemii w 2020 (+51 mld zł w dwa miesiące) i po wybuchu pełnoskalowej wojny na Ukrainie w 2022 (+27 mld zł w miesiąc).
Za ubiegłoroczny wzrost gotówki w obiegu odpowiadały głównie banknoty. Ich liczba w ujęciu rocznym zwiększyła się o 1/10, tj. 333 mln szt. o łącznej wartości 56,8 mld zł (+14 proc.).
Monet przybyło prawie 887 mln szt., co stanowiło niespełna 4 proc. stanu z końca 2024. W efekcie wartość bilonu zwiększyła się o 5,5 proc. (niespełna 400 mln zł).
Natomiast w całym systemie finansowym obejmującym m.in. depozyty terminowe i bieżące gospodarstw domowych, firm, samorządów oraz gotówkę w kasach banków (agregat M3) pozostawało 2,693 bln zł. To o prawie 11 proc. (259 mld zł) więcej niż rok wcześniej.
Gotówka w obiegu: banknoty
Obecnie używane w Polsce oficjalne znaki pieniężne zostały wprowadzone w następstwie denominacji z 1995. Najczęściej spotykanym banknotem jest ten o nominale 100 zł. Stanowi niemal połowę (46 proc.) wszystkich tego rodzaju środków płatniczych. Co trzeci banknot ma nominał 200 zł.
Wśród monet dominują 1-groszówki. Stanowią przeszło 1/3 obiegowego bilonu.
Na koniec 2025 struktura używanych w Polsce banknotów wyglądała następująco:
- 100 zł – 46 proc.,
- 200 zł – 33 proc.,
- 10 zł – 7 proc.
- 20 zł – 4 proc.,
- 50 zł – 6 proc.,
- 500 zł – 3 proc.
Jednak z upływem czasu zmienia się struktura gotówki w obiegu. Jeszcze w 2015 banknot 100-zł odpowiadał za 2/3 papierowych środków płatniczych używanych w rozliczeniach. Natomiast banknotów 200-zł było trzy razy mniej niż obecnie.
Wyraźnie zmalało znaczenie „pięćdziesiątek”. Ich udział spadł z 15 proc. w 2010 do 6 proc. na koniec 2025.
Mniej więcej tak samo chętnie jak kilkanaście lat temu posługujemy się „dziesiątkami” (7 proc. udziału w strukturze banknotów) i „dwudziestkami” (4 proc.). Aczkolwiek ich znaczenie również powoli maleje (z odpowiednio: 11 proc. i 6,5 proc. w 2010).
Rośnie za to popularność banknotów 500-zł, które pojawiły się w użyciu na początku 2017. Obecnie stanowią już 3 proc. papierowych znaków pieniężnych.
Stabilna struktura monet obiegowych
O wiele większą stabilnością charakteryzuje się struktura monet obiegowych. W dłuższej perspektywie rośnie udział 10-groszówek (+1,1 pkt proc. od 2010) oraz malejące znaczenie 2-groszówek (-2,4 pkt proc.) i 5-groszówek (-0,9 pkt proc.).
Na koniec 2025 struktura monet obiegowych wyglądała następująco:
- 1-groszówki (37 proc.),
- 2-groszówki (16 proc.),
- 10-groszówki (13 proc.),
- 5-groszówki (12 proc.),
- 20-groszówki (8 proc.),
- 50-groszówki (4 proc.),
- 2-złotówki (4 proc.),
- 1-złotówki (3,5 proc.),
- 5-złotówki (2 proc.).
Maciej Kusznierewicz
Dodaj komentarz